Kaplica Matki Bożej
Kaplica Matki Bożej z Obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus, znanej również jako Czarna Madonna , jest najważniejszym celem przybywających na Jasną Górę pielgrzymów. Stąd, sprzed ołtarza Matki Bożej, polscy królowie wyruszali na wojenne szlaki, przed nią składali dziękczynne wota. Wota złożył Matce Bożej również papież Jan Paweł II . Złota róża i przestrzelony podczas zamachu w 1981 roku na Ojca Świętego pas umieszczone są obok obrazu Czarnej Madonny.
Kaplica Matki Bożej Częstochowskiej składa się z trzech części, wzniesionych w różnych okresach . Najstarsza - gotycka stanowi dzisiejsze prezbiterium i ozdobiona jest hebanowo-srebrnym ołtarzem z XVII wieku. Druga - barokowa - przyozdobiona jest wotami, stanowiącymi wyraz wdzięczności Matce Bożej za otrzymane łaski.
Bazylika Jasnogórska
Trzecia część Kaplicy pochodzi z początku XX wieku.
Bazylika Jasnogórska - Kościół pod wezwaniem św. Krzyża i Wniebowzięcia Matki Bożej - nosi od 1906 roku tytuł Bazyliki.
Wnętrze bazyliki, utrzymane w stylu barokowym, zdobi bogata dekoracja sztukatorska i malarska. Sklepienie Bazyliki pokrywa fresk z końca XVII wieku autorstwa Karola Dankwarta. Główny ołtarz przedstawia Wniebowzięcie Matki Bożej. W nawie kościoła znajdują się trzy boczne kaplice: Serca Jezusowego, Świętych Relikwii i kaplica św. Pawła Pierwszego Pustelnika, patriarchy Zakonu Paulinów.
Wieża Jasnogórska
Wieża Jasnogórska jest najwyższym punktem Jasnej Góry i obecnie jedną z najwyższych wież kościelnych w Polsce, ma 106 metrowi 30 centymetrów wysokości. Obecny kształt, uformowany przez coraz węższe, nakładane na siebie kwadratowe piętra, zyskała dopiero w 1906 roku. Stąd rozpościera się piękna panorama na miasto Częstochowa.
Na piątą kondygnację, z której można obejrzeć całą okolicę, prowadzi 516 stopni. Nad pierwszą kondygnacją umieszczono zegar z 36 dzwonami i dzwonkami, których melodie wyśpiewują chwałę Maryi. Na narożnikach środkowej kondygnacji ustawiono cztery figury: św. Pawia Pustelnika, św. Floriana, św. Kazimierza i św. Jadwigi. Najwyższą, piątą kondygnację zdobią posągi św. Leona Wielkiego, św. Grzegorza z Nazjanzu, św. Augustyna i św. Ambrożego.
Refektarz
Refektarz należy do najciekawszych obiektów, stanowiących o bogactwie artystycznym klasztoru jasnogórskiego. Wybudowano go w drugiej połowie XVII wieku. Sufit pokrywa bogata sztukateria i polichromia. Autorem tej urzekającej swą wielkością i bogactwem jadalni klasztornej jest Karol Dankwart. Refektarz służy zakonnikom do spożywania codziennych posiłków, na przestrzeni wieków był miejscem podejmowania przez nich wybitnych osobistości.
W 1670 roku odbyło się tu przyjęcie weselne z okazji ślubu króla polskiego Michała Korybuta Wiśniowieckiego z Eleonorą Austriacką. W refektarzu, który jest jedną z najpiękniejszych sal reprezentacyjnych klasztoru, paulini goszczą głowy państw, kardynałów i biskupów oraz księży pielgrzymów.
Biblioteka
Biblioteka - podzielona jest na dwie części: starą i nową. W starej bibliotece zgromadzono ok. 8 tysięcy starodruków oraz średniowieczne rękopisy iluminowane, w tym unikalne egzemplarze z królewskich zbiorów Jagiellonów. Sklepienie biblioteki zdobią freski z pierwszej połowy XVIII wieku. Księgi przechowywane są w drewnianych futerałach oprawionych w skórę ze złoconymi wytłoczeniami. Ozdobą biblioteki są również wspaniałe szafy biblioteczne i intarsjowane stoły - dzieło paulina, brata Grzegorza Wożniakowica. Ta część biblioteki jasnogórskiej jest dostępna dla zwiedzających tylko za zgodą Ojca Przeora. Nowa biblioteka jest ogólnodostępna i czynna w czwartki w godzinach 9.00 -17.00.
Zakrystia
Zakrystia - między Bazyliką i Kaplicą Matki Bożej znajduje się zakrystia, wzniesiona w latach 1653 -1659. Jej sklepienie dekorują freski wykonane pod koniec XVII wieku przez Karola Dankwarta. Ściany boczne zdobią dużych rozmiarów XVII-wieczne obrazy, ukazujące życie pustelników. Szafy zakrystyjne pochodzą z połowy XVII wieku. W głębi zakrystii umieszczono ołtarz z figurą św. Wacława, króla czeskiego i z obrazem Chrystusa ukrzyżowanego. Na szczególną uwagę zasługują lawaterz i kropielnica z marmuru dębnickiego (1740), znajdujące się przy wejściu do zakrystii.
Kaplica Pamięci Narodu
Kaplica Pamięci Narodu - znajduje się w siedemnastowiecznej dzwonnicy, usytuowanej pomiędzy Bazyliką a pomnikiem Ojca Kordeckiego, bohaterskiego obrońcy Jasnej Góry. W Kaplicy Pamięci Narodu znalazły miejsce urny z ziemią zroszoną krwią walczących o wolną Polskę powstańców z 1831 i 1863 r „żołnierzy I wojny światowej, wojny obronnej przeciw bolszewikom w 1920 r. oraz żołnierzy walczących na frontach II wojny światowej (Westerplatte, Monte Cassino, Tobruk, Narvik. Arnhem. Falaise, Kołobrzeg). Są tu prochy powstańców warszawskich (1944), żołnierzy Armii Krajowej, pomordowanych w hitlerowskich obozach zagłady, więzieniach oraz w stalinowskich łagrach.
Sala Maryjna
Sala Maryjna znajduje się na miejscu starego budynku, usytuowanego po prawej stronie bram wejściowych do Sanktuarium i służącego za mieszkanie dla pracowników, zbudowano po 1920 r. spowiednicę. W latach pięćdziesiątych została ona przemieniona na Salę Maryjną. Od tego czasu służy różnym jasnogórskim wystawom związanym z życiem Kościoła w Polsce. Obecnie znajdują się tu, między innymi, pamiątki po Prezydencie II Rzeczypospolitej Ignacym Mościckim, po Prymasie Stefanie kardynale Wyszyńskim, świadectwa martyrologii Polski w XX wieku oraz kolekcja świec wotywnych z całego świata.
Wały Jasnogórskie
Wały Jasnogórskie to pozostałość dawnych umocnień klasztoru. Budowę wałów rozpoczęto z inicjatywy Zygmunta III Wazy w 1620 roku. Przebiegiem prac nad fortyfikacją interesował się król Władysław IV. Powstała czworokątna twierdza z charakterystycznymi bastionami na ostrożach, otoczona gotycką fosą i wałami ziemnymi. Twierdza wytrzymała trzy oblężenia - Szwedów w 1655 roku. Rosjan w 1771 r. i Austriaków w 1809. Oblężenie szwedzkie w 1655 roku jest znane jako "obrona Jasnej Góry"
Droga Krzyżowa
Droga Krzyżowa - w parku klasztornym, który otacza z trzech stron mury Sanktuarium (dawne fosy fortecy), zbudowano w latach 1900 -1913 drogę krzyżową, wykonaną według projektu Stefana Szylera. Na monumentalnych cokołach z potężnych głazów i polerowanego granitu znajdują się odlane w brązie figury stanowiące 14 stacji, autorstwa warszawskiego rzeźbiarza Piusa Welońskiego.
Stało się już tradycją jasnogórskich pielgrzymek, że każda niemalże grupa odprawia tu nabożeństwo drogi krzyżowej. Pątnicy często przechodzą od jednej stacji do drugiej na kolanach.
Bastiony
Bastiony - ostroża dawnych fortyfikacji czworokątnej twierdzy jasnogórskiej rozbudowane w pierwszej połowie XVIII wieku. Obecnie spełniają rolę miejsc widokowych na wałach jasnogórskich. Otrzymywały nazwy od nazwisk swych fundatorów:
Bastion południowo - zachodni - Lubomirskich ( nazywany św. Barbary):
Bastion północno - zachodni - Morsztynów (Bastion Św. Rocha);
Bastion północno - wschodni - Szaniawskiego (nazywany Św. Trójcy);
Bastion południowo - wschodni - Potockich (nazywany też Królewskim. Kordeckiego lub Św. Jakuba).
Bastion Świętego Rocha - jedyny zachowany do dziś fragment „Fortalitium Marianum” . Twierdzę Jasnogórską, nazwaną w 1639 roku przez króla Władysława IV Wazę „Fortalitium Marianum" obsługiwała załoga wojskowa. Twierdza ta była jedną z wielu warowni Rzeczypospolitej, jednak przypisuje się jej wyjątkowe znaczenie. Stanowiła obronną rezydencję Matki Bożej Jasnogórskiej. Bastion Świętego Rocha został odkryty podczas prac remontowych i konserwatorskich bastionu północno-zachodniego w latach 90. XX w. Po modernizacji i przekształceniu służy jako miejsce ekspozycji militariów i pamiątek zrywów narodowych.
We wnętrzu bastionu udostępniono do zwiedzania mury i trasę prowadzącą przez kazamaty artyleryjskie, z których prowadzona była obrona fortyfikacji w okresie potopu szwedzkiego. Dla uczczenia obchodów Jubileuszu 350-lecia Obrony Jasnej Góry, została tu ustawiona makieta „Panorama oblężenia klasztoru jasnogórskiego" autorstwa Romana Gustawa Woźniaka, krakowskiego artysty.
Czynne w godz. 9.00-17.00, listopad - luty 9.00 -16.00.
MUZEA I GALERIE
Skarbiec - mieści się ponad zakrystią. Powstał w drugiej połowie XIX wieku. Jego wnętrze projektował architekt Adam Szyszko-Bohusz. Zwiedzającym udostępniono jako ekspozycję część skarbów i wotów o wysokiej wartości artystycznej, ofiarowanych Jasnej Górze przez królów, szlachtę, magnatów, biskupów, papieży i prosty lud, przez ludzi sławnych i ludzi nieznanych. Najstarsze pamiątki znajdujące się w Skarbcu, pochodzą z początku XV wieku. Największa część zbiorów sięga XVII stulecia. Wśród zgromadzonych eksponatów znajdują się szaty i naczynia liturgiczne, obrazy i blachy wotywne, a także przedmioty świeckie: biżuteria, ordery, medale i militaria. Należy wyróżnić: XV-wieczny ornat węgierski, monstrancję z 1542 roku, krzyż relikwiarzowy z 1510 roku, dary ślubne Habsburgów oraz dary królewskie Michała Korybuta Wiśniowieckiego, królowej Bony, Augusta III Sasa, Stefana Batorego, królowej Eleonory oraz Jana III Sobieskiego. Wota prezentowane w Skarbcu to także dary od: Mikołaja Radziwiłła, Tadeusza Kościuszki, 0. Augustyna Kordeckiego, Melchiora Wańkowicza, prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego oraz dary papieskie.
Czynny codziennie w godz.9.00-17.00, listopad-luty 9.00-16.00.
Muzeum 600-lecia Jasnej Góry - znajdujące się w budynku dawnej drukarni klasztornej prezentuje ekspozycję podzieloną tematycznie na trzy części: historię zakonu, kult obrazu Matki Bożej Częstochowskiej oraz instrumenty muzyczne i rzemiosło artystyczne - w tym ryngrafy, portrety trumienne i epitafijne. Zgromadzono tu także dary ofiarowane przez więźniów obozów koncentracyjnych i ludzi internowanych w latach osiemdziesiątych. Są to wota o niezwykle głębokiej wymowie religijnej i patriotycznej.
Czynne w godz.9.00-17.00. listopad - luty 9.00 -16.00.
Sala Rycerska - reprezentacyjna, wczesnobarokowa sala Jasnej Góry, przylegająca do górnej części Kaplicy Matki Bożej. Została wybudowana w 1647 roku; pełniła funkcje sali dysput, zebrań i zjazdów. W Sali Rycerskiej król Jan Kazimierz udzielał audiencji i przewodniczy! obradom senatorów. W 1936 roku odbył się w niej Pierwszy Synod Plenarny odrodzonej Polski. Zgromadzono tu XVII-wieczne obrazy, przedstawiające ważniejsze wydarzenia z dziejów klasztoru.
Czynna codziennie w godz. 5.00- 21.30.
Golgota Jasnogórska Jerzego Dudy-Gracza - na górnej kondygnacji wejściowej części kaplicy Matki Bożej, tzw. przybudówki, znalazło swoją lokalizację osiemnaście dużych obrazów Jerzego Dudy-Gracza, które wprowadzają nas w świat pełen niepokojów współczesności. Duda-Gracz zawsze przedstawiał świat realnych ludzi: nieco zdeformowanych, brzydkich, gorszych, śmiesznych lub żałosnych. Na tle tego dziwacznego tłumu postaci współczesnych i historycznych, codziennych i świątecznych, typowych i wyjątkowych artysta ustawia cierpiącego, jakże ludzkiego Chrystusa, pozbawionego powabu, upokorzonego i zwycięskiego zarazem: Jezusa, do którego każdy z nas może zbliżyć się ze swoim cierpieniem bez obawy odrzucenia. Jerzy Duda-Gracz nie traktuje bowiem Męki jako wydarzenia historycznego, przeszłego, zamkniętego, już nieaktualnego. Męka Jezusa Chrystusa rozgrywa się tu i teraz, w każdym z nas, a jej świadkami, jeśli nie współsprawcami, jesteśmy wszyscy.
Czynna codziennie w godz. 5.00-21.30.
Jasna Góra informacje
Program Dnia na Jasnej Górze
Jasna Góra otwarta jest w godzinach od 5.00 do 21.30
5.30 Godzinki ku czci Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
6.00 Odsłonięcie Cudownego Obrazu Matki Bożej
Msza święta w Kaplicy Matki Bożej
